Menide hiç sperm hücresi çıkmamasına azoospermi adı verilir ve 2 sıklıkla nedenden kaynaklanabilir: 1. Meni kanallarında tıkanıklık, 2. Testislerin yeterli çalışmaması. Nadiren hormon eksikliğinde de görülebilir.

Meni kanallarında tıkanıklık varsa ameliyatla tedavi şansı vardır ve bu hastalar doğal yolla çocuk sahibi olabilirler.

Azoospermisi olan bir erkekte eğer meni miktarı 2 ml'den az ise, yani yaklaşık olarak bir çay kaşığından az ise, meni kanallarının en uç kısmında bir tıkanıklık bulunduğu düşünülebilir. Bunun diğer testlerle teyit edilmesi gerekir. Bazı hastalarda her iki taraftaki meni kanalları doğuştan gelişmemiş olabilir. Buna doğuştan iki taraflı kanal yokluğu (bilateral vaz agenezi) adı verilir. Testislerden ya da epididimden alınan sperm ile ICSI yapıldığında, olguların önemli kısmında gebelik sağlanılabilir. Ancak burada hem erkek hem de kadında genetik testler yapılarak aynı durumun doğacak çocukta da görülme durumu araştırılmalıdır. Erkek çocukların ¼'ünde böyle bir risk vardır.

Meni kanallarının uç kısmında tıkanıklıklar ya doğuştan kistlere ya da taş, iltihap gibi nedenlerle buraların tıkanmasına bağlıdır. Bazen hiç gelişmemiş de olabilirler. Bu bölgelerdeki tıkanıklık en iyi ultrasonografi çekilerek anlaşılabilir. Tedavilerinde ise idrar kanalından girilerek endoskopik yolla tıkanıklığın giderilmesine çalışılır. Kiste bağlı bir tıkanıklık söz konusu ise bazı olgularda iğne ile girilerek bu kist boşaltılabilir. Sonuçları son derece başarılıdır.

Şekil: Meni kanallarında tıkanıklık sıklıkla 3 yerde görülür: Testislerin hemen çıkımındaki kanallarda (A); daha önce geçirilen ameliyatlara veya travmalara bağlı olarak özellikle kanalların kasık bölgesinden geçtiği yerlerde (B); ve kanalların uç kısmında doğmalık kistler, iltihaba bağlı yapışıklıklar ya da taş oluşumuna bağlı tıkanıklık gelişebilir.

Meni miktarı normal olan (kabaca bir tatlı kaşığı veya daha fazla) ama azoospermi saptanmış erkekler de ise sperm taşıyan kanallar testislere daha yakın yerlerden tıkanmış demektir. Bu durumda vazovezikülografi denilen bir yöntemle film çekilir ve kanallar araştırılabilir. Ancak bu yöntemin bazı sakıncaları bilinmektedir. Örneğin tekniğine uygun yapılmazsa darlık oluşturabilir. Ama kasık bölgesinden fıtık gibi ameliyatlar geçirmiş hastalarda bu filmin çekilmesi yararlı olabilir. Böyle bir olay tanımlamayan hastalarda skrotumun (testislerin içinde bulunduğu torbaya verilen ad) ameliyatla açılarak testislerin ve kanalların kontrol edilnesi gerekir. Bu sırada meni kanalları içerisine bir kateterle girilerek steril sıvı verilir. Sıvı rahat geçerse tıkanıklık bulunmadığı anlaşılır. Bu sırada endoskopik olarak sıvının mesane içerisine aktığının görülmesi de tıkanıklığın olmadığının en güzel ve zararsız göstergesidir.

Ameliyat sırasında epididim denilen ve hemen testise bitişik bulunan bez muayene edilerek içinde sperm bulunup bulunmadığına bakılır. Bez genişlemiş ve tıkanık olduğı kanısına varılırsa üzerinden kesilerek açılır ve içinden gelen sıvı mikroskopta incelenir. Eğer sperm görülürse kanal buraya getirilerek çok ince ameliyat iplikleriyle ve ameliyat mikroskopu altında dikilir. Olguların % 80'inde tekrar menide hücre çıkmaya başlar ve doğal yolla çocuk sahibi olabilirler.

Tıkanıklığın giderilemediği durumlarda ameliyat ile testislerden ya da epididimden alınan sperm hücreleri tüp bebekte kullanılabilir.