|
ERKEKTE
KULLANILAN DOĞUM KONTROL YÖNTEMLERİ
1.
Zamanlama: Kadında yumurtlama ayda sadece bir kez
olur. Yumurta genital kanallarda yaklaşık 48 saat canlı
kalabilir. İşte bu günlerde cinsel ilişkiye girilirse
çocuk olma şansı en fazladır. Ama bu günlere rastlamayacak
şekilde cinsel ilişki planlanırsa, o zaman etkin bir
doğum kontrolü sağlanılır. Yumurtlama zamanının doktor
tarafından belirlenmesi doğrusudur. Ama bunu saptayacak
pratik yöntemler de mevcuttur, örneğin idrarda hormon
tayin eden kitlerde olduğu gibi. Ama genel olarak iki
adetin tam ortasına rastlayan (28 günde bir kez adet
gören kadın için bu 14. güne karşılık gelir) gün ve
bunun gerisi ve önündeki 6'şar günü içine alacak şekilde
yaklaşık 13 günlük süre, tehlikeli kabul edilmeli ve
bu günlerde ilişkiye girilmemelidir. Bu günlerin sayısı
ne kadar artarsa yöntemin güvenilirliliği de o kadar
artar. Yine de 100 çiftin 20-45'inde, zamanlama uygulansa
bile istenmeyen gebelikle karşılaşılabilmektedir.
2.
Geri çekme: Herhangi bir masrafı olmayan ve hiç
yan etkisi bulunmayan bir korunma yöntemidir. İlişki
esnasında boşalmaya yakın geri çekilerek yapılır. Ancak
çok dikkatli olunmalı, çünkü geç kalınırsa meni vajen
içerisine boşalabilir ve arkasından gebelik ortaya çıkabilir.
Erkeğin kendini iyi ayarlaması ve geri çekilmek için
tam zamanlama yapması gerekir. Bu durum bazı eşlerde
cinsel ilişkiden tatmin olunmasını olumsuz etkileyebilir.
Aslında gebelikten korunmada güvenilirliliği oldukça
azdır. Yaklaşık 100 çiftten 18'inde dikkat edilmesine
rağmen koruyucu olamamakta ve gebelik görülmektedir.
3.
Kondom (kaput): Bu amaçla kullanılan araçlar arasında
en eski olanıdır. Hem gebelikten koruyucu rolü vardır
hem de cinsel yolla hastalık geçişini engeller. Özellikle
AIDS geçişinden korunmada önerilir, ama yine de bu hastalıktan
korumadaki başarısı %50-70 arasındadır. Kauçuktan yapılmış
bir kılıf olup, sertleşmiş durumdaki penisin üzerine
geçirilir. Cinsel ilişki sırasında çıkmamasına ve yırtılmamasına
dikkat edilmelidir. Yine de %7-13'ünde ilişki sırasında
yırtılmaktadır. Bu durumda vajen içerisine kaçan meni
nedeniyle gebelik gelişebilir. Kondom kullanımı sırasında
yine de %12 çiftte gebelikle karşılaşılabilmektedir.
Kondom
kullanımı sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar:
Kondom sertleşmiş durumdaki penise takılır. Yırtılmaması,
iyi takılması ve ilişki sırasında kayarak çıkmamasına
özen gösterilmelidir. Çok eski kondomların güvenilirliliği
azalır.
4.
Vazektomi: Geri dönüşü olmayan bir gebelikten korunma
yöntemidir. Lokal anestezi altında her iki meni kanalı
kesildikten sonra, açık uçları bağlanarak yapılır. Ayaktan
uygulanan bir cerrahi müdahale olup, yapıldıktan hemen
sonra şahıs işine dönebilir. Ancak 2-3 gün istirahat
etmesi önerilir. Komplikasyonu yok denecek kadar düşüktür
(kanama, enfeksiyon ve uçlarda granulasyon oluşması).
İşlemden
sonra 3 ay süreyle menide sperm çıkmaya devam edebilir.
Bu süre içerisinde eşler diğer yöntemlerle korunmalıdırlar.
3. ayın sonunda 2 kez yapılan sperm analizinde azoospermi
gösterildiği zaman, güvenli cinsel ilişkiye müsaade
edilir. Ama yine de olguların %0-3'ünde zaman içerisinde
kesilen kanalların uçları birbirine kaynayarak sperm
çıkmaya başlayabilir ve gebe bırakılınabilinir. Bunun
daha önce çifte anlatılması gerekir. Vazektomi yapıldıktan
sonra şahıs testislerinde ve epididimlerde dolgunluk,
hafif ağrı hissedebilir. Vazektomi yapılmadan önce eşlerin
her ikisinin de yazılı iznini almak gerekir.
Daha
sonra yeniden çocuk sahibi olmak istendiğinde ya mikrocerrahi
teknikle kesilen meni kanalları uçları birbirine dikilir
(başarısı %70-90) ya da TESE yöntemi ile testislerden
alınan sperm kullanılarak tüp bebek yapılır (başarısı
%30). Her ikisinin de başarısı düşük olup, her zaman
sonuç vermeyebilir. Bu nedenle geri dönüşü olmayan bir
yöntem olarak kabul edilmelidir.
En güvenilir
ve kalıcı yöntemdir.
İspatlanmamış
olmakla birlikte, vazektomi yapılmasının ateroskleroz,
diyabet, immünolojik hastalık ve prostat kanseri riskini
artırdığı ileri sürülmüştür. Bunlarla ilgili çalışmalar
yetersiz olup, mevcut veriler bir riski bulunmadığını
telkin etmektedir. Yine de vazektomi yapılan şahsın
bunları bilmesi önerilir.
Son zamanlarda
meni kanallarını kesmeden içerisine tıkayıcı maddelerin
verilmesi ya da dışarıdan klempe edilmesi üzerinde de
çalışılmaktadır.
Aşağıdaki
yöntemler henüz kesinlik kazanmamış ve halen üzerinde
çalışmaların devam ettiği uygulamalardır.
5.
Hormon kullanımı: Burada amaç hipofizden salgılanan
seks hormonları FSH ve LH'nın baskılanarak, testis içindeki
testosteronun düşürülmesi ve dışarıdan bir miktar testosteron
verilerek erkeklik fonksiyonlarının sürdürülmesine dayanmaktadır.
Bu amaçla üzerinde çalışılan ilaçlar testosteron ile
birlikte norethisterone, cyproterone acetate ve GnRH
antagonistleridir. Ancak gerek uygulanım sıklıkları
gerekse etkinlikleri bakımından yaygın olarak pratik
kullanıma girmemişlerdir.
6.
Gossypol: Pamuk tohumu yağından elde edilien bir
bitkisel üründür. Çin'de kullanılmıştır.
7.
Ultrasonografi: Ultrasonografi ile spermatogenezin
tahrip edilmesi esasına dayanmaktadır.
8.
Isı: Testisleri yüksek ısı altında tutarak sperm
üretiminin bozulması esasına dayanır.
9.
Tripterygium wilfordii, nitroimidazoller ve ornidazole,
sulfasalazine, alkalize edici ilaçlar: Hiç birisinin
pratik olarak erkek kontrasepsiyonunda kullanımı mevcut
sonuçlara bakılarak, önerilmemektedir.
|