Astenozoospermi sperm hareketlerinde bozukluk anlamına gelmektedir ve motil sperm yüzdesinde ya da ileri harekette veya her ikisinde de azalmayı ifade eder.

Bu olgularda spermatozoanın yapısal defektleri, uzamış cinsel perhiz süresi, genital sistem enfeksiyonları, antisperm antikorlar, parsiyel duktal obstrüksiyon, varikosel ve idiyopatik faktörler sorumlu olabilir.

Astenozoospermi bulunması eğer şiddetli sperm aglütinasyonu da eşlik ediyorsa immünolojik infertilite olasılığını akla getirir. Antisperm antikor (ASA) testi yapılarak tanı kesinleştirilir. MAR veya IBT testleri tercih edilmelidir. Antisperm antikor bulunan hastalar genellikle ART'a yönlendirilirler. Her ne kadar immünosupresyon ile başarı bildirilmişse de, bunların total etkinliği düşüktür ve aseptik kalça eklemi nekrozu gibi ciddi yan etkileri vardır.

İzole astenozoospermide hormon çalışmaları gerekmez. Semen analizinde lökosit sayısı artmışsa enfeksiyon, immünolojik nedenler veya spermatogenez bozukluğu akla gelmelidir. Koit sıklığının artması ya da seyrekleşmesi, varikosel, geçirilmiş ameliyatlar da lökospermi yapabilir. .

İmmatür germ hücrelerini lökositlerden ayırt edecek peroksidaz boyama gibi bir analiz istenilebilir. Gerçek lökosperminin ileri araştırmasında Mikoplazma ve Klamidya varlığını saptamaya yönelik üretral sürüntü veya semen kültürleri yapılabilir. Bunlara ek olarak, üriner sistem enfeksiyonunu ekarte etmek için idrar analizi yapılması da gerekir. Semen kültürleri yapılabilirse de, sıklıkla distal üretral organizmalar tarafından kontamine olur.

Varikosel, infertil erkeklerde cerrahi olarak düzeltilebilir en sık rastlanılan anomali olup, sperm sayı ve şekil bozukluklarının yanı sıra sperm motilite bozukluğundan da sorumlu olabilir.

Astenozoospermi ile birlikte ejakulat volüm düşük ve sperm canlılığında azalma varsa, parsiyel ejakulatör kanal tıkanıklığı düşünülebilir. Bu hastalarda TRUS yapılabilir ve anormal bir bulgu alındığında ejakulatör kanal tıkanıklığına yönelik ileri araştırmalara geçilmelidir.

Aşağıdaki algoritmada izole astenozoospermik olgularda izlenecek yol tanımlanmaktadır (Campbell 2004).

Spermatozoanın tamamının hareketsiz olduğu ya da motilitenin %5'in altında olduğu olgularda spermlerin ölü ya da canlı olma durumları canlılık testleri (eozin-Y testi, HOS testi) ile değerlendirilmelidir.

Motilitenin hiç olmadığı ya da ileri derecede azaldığı durumlarda immotil silia sendromu ve Kartagener sendromu (situs inversus ile birlikte immotil silia sendromu) gibi ultrastrüktürel bir anomali düşünülür. Klasik immotil silia sendromlu hastalar tipik olarak kronik solunum yolu enfeksiyonlarından yakınırlar. Bunun nedeni, hem solunum sisteminde siliaların hem de spermatozoanın kuyruğunun aksonemindeki dynein kollarının eksikliğidir. Bu hastaların yaklaşık %50'sinde situs inversus da eşlik eder. Böyle olgular spermin elektronmikroskopik incelemesi ile ayırt edilebilirler.

Bazen, cinsel perhiz süresinin fazla uzaması da motilitede ciddi azalmayla sonuçlanabilir.

Son olarak, sperm toplama kaplarındaki toksik kalıntılar veya örneğin sıcak ya da soğuğa maruz kalması da azalmış motiliteden sorumlu olabilir.