Kaan AYDOS

İmmünolojik infertilitede antisperm antikorlar temel mekanizmayı oluşturmakla birlikte, özellikle son yıllarda lokalize mukozal immün sistemin de anlaşılmasıyla konu daha dikkat çeker duruma gelmiştir. Her ne kadar immünolojik infertilite tanısı ASA'ların ölçülmesiyle konmaktaysa da, doğal olarak buna eşlik eden hücresel immün reaksiyonun da etkisi bilinmelidir.

İnfertilite tanısı ile incelenen erkeklerin %3-12'sinde ASA saptanmaktadır (Hendry 1997; Moghissi 1990). Gelişimleri dikkate alındığında, spermler antijenden zengin hücrelerdir. Testislerde gelişimleri sırasında veya epididimden geçerlerken ya da seminal plazmayla karşılaştıklarında sperm üzerine vücudun immün sistemine yabancı çok miktarda yeni antijenler eklenir. Çok sayıda testiküler ve epididimal sperm antijenleri bilinmektedir: LDH C4, PH 20, sperm otoantijen-1, HSA-63, kreatinin fosfokinaz, mannoz ligand reseptör, SP-10, CS-1 gibi. Bu antijenler spermatogenezin, enzim reseptörlerinin, kapasitasyon uyarıcılarının, sperm-zona etkileşiminde görevli moleküllerin çalışmalarının düzenlenmesini sağlarlar (Kapur 1989; Saling 1990). Özellikle fertilizasyon antijeni-1 (FA-1), spermin zonaya bağlanmasının regülasyonunda görevli bir glikoprotein olarak önem taşır. Eğer bu antijene karşı antikor oluşmuşsa, spermin motilitesi etkilenmeksizin sperm-zona seviyesinde fertilizasyon bozukluğu ortaya çıkar (Naz 1992).

Bunların yanı sıra, antisperm antikorlarının immünolojik infertilitede önemini kısıtlayan bazı gözlemler de mevcuttur. Örneğin immünolojik infertilite mikroorganizmalar ya da ilaçlara karşı oluşan ama aynı zamanda sperm ile de reaksiyon verebilen antikorlara bağlı olarak da ortaya çıkabilir (Tung 1976). Diğer yandan, spermin gelişimi sırasında çok sayıda antijen sperm yüzeyinden silinir ya da eklenir. İşte maturasyon sırasında görülen ama daha sonra kaybolan bu antijenlere karşı oluşan antikorlar, ölçülseler bile sorumlu oldukları antijen ortadan kalktığı için patolojik bir değerleri bulunmayacaktır (Kapur 1989). Ayrıca, antikorlar sıklıkla yüzey antijenlerini değil de spermin internal antijenlerini tanıdıklarından, fertilizasyon bakımından klinik önemleri de sınırlı kalmaktadır (Bronson 1983).

Antisperm antikorlarının infertiliteye yol açma mekanizmaları ya spermin taşınmasını ya da sperm-oosit etkileşimini bozmasıdır (Tablo 1).

Sperm taşınmasında bozukluk
Seminal plazma içinde spermatozoaların aglütinasyonu
Servikal kanaldan geçişte inhibisyon
Uterus içinde spermin ileri-hızlı hareketinin bozulması
Uterus içinde spermin kompleman aktivasyonu sonucu parçalanması
Gametler arasında etkileşimde bozulma
Sperm kapasitasyonu ve akrozom reaksiyonunda anormallik
Spermin zonaya bağlanması ve penetrasyonunda bozulma
Oosit plazma membranı ile spermin füzyonunda bozulma
Oosit içine giren spermin aktivasyonunda ve pronukleus oluşumunda bozukluk
Embriyo gelişiminde bozulma (?)
Fertilize olmuş ooositin bölünememesi
Gelişen embriyonun canlılığını bozucu etkisi

Tablo 1. Antisperm antikorların etki gösterdikleri yerler.

Antisperm antikorların en etkin oldukları seviye servikal mukustan geçiştir. Eğer sperm yüzeyine antikorlar bağlanmışlarsa, servikal mukusu penetrasyonları bozulur ve postkoital test sırasında "yerinde titreme (shaking)" tarzında hareket özelliği gözlenir. Spermin kümeleşmesi ya da aglütinasyonu da servikal mukusta ilerlemesine bir engel teşkil edebilir. Oosite yaklaştıkça spermin oosite bağlanmasını engelleyerek gametler arasındaki normal etkileşimi de bozarlar. Sonuçta, fertilizasyonun olabilmesi için temel teşkil eden sperm-oosit arasındaki spesifik iletişim mekanizmasını önleyebilir. Antisperm antikorların embriyo gelişimi ve canlılığı üzerine olumsuz etkileri ise tartışmalıdır.

KAYNAKLAR